آیا باید پس از آسیب نخاعی رژیم غذایی خود را تغییر دهم؟

بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی (WHO)،آسیب‌های نخاعی در میان پنج علت اصلی ناتوانی در جهان قرار دارد. هرگونه آسیب به نخاع به معنای تغییر در شرایط و عادت‌های ماست که باید سعی کنیم هر چه زودتر با آن سازگار شویم.

تحقیقات نشان می‌دهد که برای افرادی که دچار آسیب نخاعی شده‌اند، بررسی عادت‌های غذایی، تنظیم اندازه‌ی وعده‌ها و مصرف مواد غذایی سالم اهمیت دارد. حتی اگر میزان متابولیسم به دلیل کاهش توده‌ی بدون چربی بدن و کاهش فعالیت بدنی کاهش یابد، نیازهای بدن به ویتامین‌ها، مواد معدنی و پروتئین‌ها همچنان ثابت باقی می‌ماند. در صورت وجود عفونت‌ها، تب و زخم‌های مزمن، نیازهای تغذیه ای حتی ممکن است افزایش یابد. به طور خلاصه، مقدار کمتری از غذا باید نیازهای مواد مغذی بدن را برآورده کند. فضای کمی برای مواد غذایی پرکالری مانند بیسکویت، شیرینی، نوشابه، چیپس و غیره وجود دارد. در زمینه تغذیه، به یاد داشته باشید که کمتر ولی بهتر بخورید!

هدف از تغییر رژیم غذایی در صورت آسیب نخاعی چیست؟

تغییر رژیم غذایی در صورت آسیب نخاعی دو هدف دارد:

کنترل وزن

علاوه بر مزایای سلامتی ناشی از حفظ وزن و بهبود تحرک، پس از آسیب نخاعی، بدن شما کالری کمتری می سوزاند زیرا به طور کلی مصرف انرژی شما کمتر خواهد بود. تنظیم مواد غذایی باید هم از نظر کمیت و هم از نظر کیفیت انجام شود، یعنی باید هر دو به این نکته توجه شود که چه می‌خوریم و چه مقدار می‌خوریم.

علاوه بر این، تقریباً همه کسانی که دچار آسیب نخاعی شده‌اند در ابتدای کار وزن خود را از دست می‌دهند. بدن در تلاش است تا خود را ترمیم کند، اما در عین حال در جذب مواد مغذی با مشکل مواجه است. ماهیچه‌ها، استخوان‌ها و چربی‌ها تجزیه می‌شوندمیزان کاهش وزن بسته به کامل یا ناقص بودن ضایعه نخاعی، سطح آسیب، سلامت عمومی فرد قبل از آسیب و اشتهای او متفاوت است.

پیشگیری از عوارض

علاوه بر رژیم غذایی، بعد از آسیب نخاعیتوصیه می شود عادات سالم دیگری مانند سیگار نکشید یا مصرف الکل و نوشابه های گازدار را کاهش دهید.

کاهش وزن حدود 10 درصد (5 تا 10 کیلوگرم) معمول است. در این مرحله، افزایش مصرف مواد مغذی و کالری برای جلوگیری از کاهش وزن بسیار مهم است.

نکاتی برای بهبود کم اشتهایی:

1. وعده‌های غذایی را کم اما دفعات آن را در طول روز افزایش دهید.
2. انرژی دریافتی خود را با میان وعده های غنی مانند آجیل، نوشیدنی های مغذی یا سوپ هایی با خامه اضافی افزایش دهید.
3. تکه های میوه می تواند اشتها را افزایش دهد.
4. از مصرف شیرینی، نوشابه و تنقلات خودداری کنید. این موارد می‌توانند حس گرسنگی و تمایل شما به خوردن غذاهای مغذی را سرکوب می کنند.

با تغییر رژیم غذایی می توانیم از چه عوارضی جلوگیری کنیم؟

پس از آسیب نخاعی، بیمار تمام یا بخشی از فعالیت عصبی خود را در ناحیه‌ی تحت آسیب از دست می دهد. معمولا فرد آسیب‌دیده احساسات ارتعاشی و لامسه را از دست می‌دهد یا نمیتواند ماهیچه‌ها را در ناحیه آسیب‌دیده حرکت دهد. در واقع، پس از چنین صدمه‌ای، ماهیچه‌ها کنترل خود را از دست می‌دهند و یا به صورت هیپوتونی (شل) یا هایپرتونی (سفت) در می‌آیند، و همچنین از دست دادن کنترل اسفنکترها نیز رایج است.

روند بهبودی آسان نیست و مدت زمان آن بسته به نوع آسیب متفاوت است. عوامل زیادی در این بهبودی نقش دارند، از محیط خانوادگی گرفته تا شرایط اقتصادی، شخصیت و توانایی سازگاری و بهبود فردی.

با این حال، مستقل از موارد فوق، آسیب به نخاع همیشه با یک سری عوارض فیزیولوژیکی ، مانند مشکلات ادراری یا روده‌ای همراه است. همچنین، برای جلوگیری از آتروفی عضلانی، نیاز به بازتوانی حرکتی وجود دارد و برای این منظور، حفظ وزن مناسب برای تسهیل بهبودی حرکات اهمیت دارد.

اگر ما به کنترل آنچه که می‌خوریم توجه داشته باشیم، این عوارض می‌توانند کاهش یابند. بنابراین رابطه بین آسیب‌ها و تغذیه را می‌توانید با نمونه‌های زیر به‌خوبی درک کنید.

اختلالات ادراری

در بسیاری از موارد آسیب نخاعی، فلج مثانه به‌طور فوری رخ می‌دهد، به این معنی که فرد آسیب‌دیده احساس نمی‌کند مثانه‌اش پر است یا نیاز به ادرار کردن را ندارد، بنابراین پزشکان باید یک سوند و/یا کیسه ادرار برای او قرار دهند.

در این مورد چه ارتباطی بین آسیب نخاعی و رژیم غذایی وجود دارد؟ وقتی که سوند در حال استفاده است، مهم‌ترین نکته رعایت بهداشت و نوشیدن مایعات کافی (به ویژه آب) است.

برای جلوگیری از بروز عفونت‌های ناشی از باکتری اشرشیا کلی، کارشناسان توصیه می‌کنند که از میوه‌های قرمز، مانند توت‌فرنگی یا زغال اخته ، به‌طور پیشگیرانه استفاده کنید، زیرا این میوه‌ها دارای خواص آنتی‌اکسیدانی زیادی هستند. اگرچه این توصیه جنبه پیشگیرانه دارد، اما ثابت شده که مکانیسم‌های عملکرد این میوه‌ها از چسبیدن باکتری‌ها به دیواره مثانه جلوگیری کرده و بنابراین، خطر عفونت را کاهش می‌دهند.

اختلالات روده‌ای(کولورکتال): پس از آسیب به نخاع، معمولاً فرد آسیب‌دیده قادر به کنترل مدفوع خود نیست یا حرکت روده‌اش کند می‌شود که به آن «روده عصبی یا روده نوروژنیک » گفته می‌شود. مشکلات دیگری نیز ممکن است بروز کند، مانند یبوست یا هموروئید. به‌ویژه در ابتدای کار، تنظیم برنامه ای برای رفتن به دستشویی، هر روز در یک زمان مشخص بسیار مهم است. اگر فرد به آن نیاز داشته باشد و با توجه به شرایط خاص، ممکن است لازم باشد از ملین‌ها (مسهل) برای ایجاد حرکت روده استفاده شود. با گذشت زمان، یک رژیم غذایی سالم، غنی از فیبر و آب می‌تواند از یبوست جلوگیری کرده و عوارض مرتبط با آن را کاهش دهد.

زخم بستر و زخم های پوستی: زخم‌های فشاری در افراد مبتلا به آسیب نخاعی بسیار شایع هستند. آیا تغذیه می‌تواند از بروز آن‌ها جلوگیری کند؟ به‌طور کلی، پاسخ منفی است، اما حفظ وزن مناسب می‌تواند از بروز آن‌ها جلوگیری کند. علاوه بر این، غذاهای غنی از پروتئین و آبرسانی مناسب به حفظ پوست نرم‌تر و سالم‌تر کمک می‌کند و ظاهر این زخم‌های دردناک و زخم‌هایی که درمان آن‌ها مشکل است را کاهش می‌دهد.

چند ایده برای یک تغذیه سالم پس از آسیب نخاعی

به طور کلی، پس از آسیب نخاعی، رژیم غذایی باید کامل، متنوع و متعادل باشد و شامل همه نوع غذا باشد و پنج وعده در روز مصرف شود.

نکات تغذیه‌ای:

– یک رژیم غذایی متنوع را انتخاب کنید که شامل کربوهیدرات‌ها، پروتئین‌ها و چربی‌ها باشد و تمام ویتامین‌ها و مواد معدنی که این منابع تغذیه‌ای ارائه می‌دهند را شامل شود.
– مقدار زیادی سبزیجات و ۱ یا ۲ وعده میوه در روز مصرف کنید. ویتامین C موجود در میوه‌ها و سبزیجات جذب آهن را افزایش می‌دهد.
– نان‌ها، غلات، ماکارونی، برنج قهوه‌ای و بلغور گندم کامل را که غنی از فیبر هستند، انتخاب کنید.
– حبوبات مانند لوبیا، عدس و نخود بسیار مغذی هستند، به ویژه برای کسانی که گوشت، ماهی یا تخم‌مرغ نمی‌خورند و باید پروتئین‌های خود را از منابع دیگر تأمین کنند.
– در حین وعده‌های غذایی آب بنوشید.
– حداقل دو بار در هفته، ترجیحاً ماهی‌های چرب مانند سالمون که حاوی پروتئین‌های با کیفیت بالا و اسیدهای چرب ضروری امگا-۳ هستند، مصرف کنید. کسانی که ماهی نمی‌خورند می‌توانند اسیدهای چرب امگا-۳ را در روغن کانولا، روغن بذر کتان و گردو پیدا کنند.

مکمل‌های غذایی:

اگر شما زیاد نمی‌خورید (حدود کمتر از ۱۵۰۰ کالری در روز) یا اگر برای داشتن یک رژیم غذایی متنوع مشکل دارید، ممکن است به مکمل‌های غذایی نیاز داشته باشید.

در عرض های جغرافیایی شمالی، متابولیسم کافی ویتامین D در طول زمستان دشوار است. ما بیشتر ویتامین D خود را از نور خورشید و همچنین از غذا دریافت می‌کنیم. ویتامین D زمانی که پوست ما در معرض نور خورشید قرار می‌گیرد، سنتز می‌شود و برای سلامت استخوان‌ها و دیگر موارد مهم است. نیاز به مکمل‌ فردی است، اما برای افرادی که دچار آسیب نخاعی هستند، معمولاً مکمل‌های ویتامین D توصیه می‌شود.

قرص‌های مولتی‌ویتامین حاوی آهن، ویتامین C و روی به ویژه برای بهبود زخم‌ها و افزایش مقاومت در برابر عفونت‌ها توصیه می‌شود. کسانی که گوشت نمی‌خورند ممکن است به مکمل ویتامین B12 نیاز داشته باشند.

به منظور احتیاط و جلوگیری از مصرف مکمل‌های غیرضروری، قبل از شروع به مصرف آن‌ها با پزشک خود مشورت کنید. یک آزمایش خون نیز می‌تواند به شما بگوید که آیا کمبودهایی دارید یا خیر.

خلاصه:

نکات کلی برای حفظ یک رژیم غذایی سالم پس از آسیب نخاعی به شرح زیر است:

– از تنوع غذایی زیادی استفاده کنید.
– سعی کنید مصرف غذاها یا مواد غذایی غنی از چربی و شکر را کاهش دهید.
– مصرف غذاهای غنی از فیبر را افزایش دهید.
– مایعات کافی بنوشید و از الکل و نوشیدنی‌های گازدار پرهیز کنید.
– از نمک پرهیز کنید.

پس از آسیب نخاعی، مهم است که به رژیم غذایی خود توجه کنید، هم برای حفظ وزن و هم برای بهبود عملکرد برخی از ارگان‌های به‌ویژه حساس (مانند مثانه و روده‌ها).